Sosna limba (Pinus cembra) od wieków kojarzy się z potęgą Tatr i odpornością na trudne warunki. Jej powolny wzrost, długowieczność i niezwykła odporność sprawiają, że uznajemy ją za jeden z symboli wysokogórskiej przyrody. Sprawdż, jak rozpoznać limbę, dowiedz się czym różni się od sosny zwyczajnej. Poradzimy, gdzie podziwiać te chronione drzewa i zrozumieć ich znaczenie dla Tatr i polskiej przyrody.
Spis treści
Sosna limba – skąd pochodzi i gdzie występuje w stanie naturalnym
Limba rośnie powoli, ale może dożyć nawet 600 lat. Jej naturalne stanowiska znajdują się w najwyższych partiach gór Europy i Syberii. W Alpach i Karpatach zajmuje pas od ok. 1300 do 2200 m n.p.m., gdzie inne drzewa nie radzą już sobie z chłodem i silnym wiatrem. Spotykamy ją tam, gdzie gleba bywa skąpa, a zimy długie i surowe. Drzewo roślnie bardzo wolno i bardzo długo. W Alpach niektóre okazy mają do 1000 lat.
Limba jest drzewem dorastającym do wysokości ok. 25 m, ale w warunkach wysokogórskich może przybierać postać krzewiastą. Jej szyszki dojrzewają aż dwa lata. Przed dojrzeniem są zwykle fioletowe, potem brązowe. Opadają z nasionami zwykle w trzecim roku od powstania. Limba zaczyna wytwarzać szyszki dopiero w wieku 60 lat, a nawet później. A szyszki pojawiają się tylko co 8 do 10 lat!
W trzeciorzędzie limba była rozprzestrzeniona na całym obszarze lądu eurazjatyckiego, jednak ograniczenie jej zasięgu nastąpiło w okresie lodowcowym. W wyniku ocieplenia klimatu i wkraczania innych roślin, drzewo zostało wyparte do wyższych stanowisk górskich. Zagrożeniem dla gatunku okazała się też gospodarka człowieka – karczowanie lasów, wypas zwierząt hodowlanych i pożary. Dlatego aktualnie limba objęta jest w Polsce ochroną gatunkową.
Zobacz także: Tojad to najbardziej trująca roślina w Polsce. Jednak z upodobaniem sadzimy ją w ogrodach
Sosna limba w Polsce
W Polsce naturalne stanowiska limby znajdują się tylko w Tatrach. Najliczniej rośnie w Tatrach Wysokich i Zachodnich, głównie w pasie kosodrzewiny i tuż powyżej regla górnego. Najbardziej znaną ostoją limby jest Dolina Kościeliska, rejon Ciemniaka, gdzie wiele drzew osiąga imponujący wiek oraz okolice Morskiego Oka. Najwyższe stanowisko limby jest na Wołoszynie, rośnie ona na wysokości 2020 m, a najniższe na Ptasiowych Turniach nieopodal Zdziaru 945 m. Niekiedy mylona z sosną czarną, czyli austriacką, obcym gatunkiem sadzonym w różnych miejscach w Tatrach, np. na Nosalu.
Po słowackiej stronie Tatr piękne egzemplarze limby rosną nieopodal Popradzkiego Stawu, w dolinach Mięguszowieckiej, w Furkotnej i Młynickiej, Koprowej, Jałowieckiej oraz w Tatrach Bielskich.
Limba bardzo wolno przyrasta, dlatego każde starsze drzewo ma ogromną wartość przyrodniczą. Dobrze znosi mróz, ale wrażliwa jest na zanieczyszczenia, co w przeszłości ograniczyło jej zasięg. W górach ma jednak idealne warunki – czyste powietrze i chłodny klimat.
Czym różni się sosna limba od soseny zwyczajnej
Najbardziej charakterystyczną cechą limby jest obecność pięciu igieł w pęczku, podczas gdy sosna zwyczajna ma tylko dwie. To pierwszy i najprostszy sposób rozpoznania gatunku.
Limba posiada także:
- igły krótkie, miękkie, ciemnozielone,
- smukły, regularny pokrój i gęstą koronę,
- grubą, spękaną korę już u starszych okazów,
- duże, jajowate szyszki zawierające jadalne nasiona (tzw. orzeszki limbowe).
Sosna zwyczajna ma zupełnie inny wygląd. Jej korona bywa nieregularna, pnie często się skręcają, a górna część kory ma charakterystyczny pomarańczowy kolor. Igły są dłuższe, sztywne i zwykle jasne.
Limba wyróżnia się także odpornością na mróz do –40°C i umiejętnością życia na bardzo ubogich glebach. Sosna zwyczajna radzi sobie dobrze na niżu, lecz w warunkach wysokogórskich nie przetrwa tak długo.
Ochrona gatunkowa sosny limby w Polsce
Limba jest w Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową od 1946 roku. Decyzję tę podjęto, ponieważ przed II wojną światową jej populacja była mocno przetrzebiona przez wyrąb i zbiór nasion.
Dziś limba stanowi element dziedzictwa Tatrzańskiego Parku Narodowego. Nie wolno jej ścinać, uszkadzać ani zbierać szyszek. Ochrona przyniosła efekty, bo liczebność gatunku wyraźnie się ustabilizowała. Nadal jednak uważamy ją za drzewo wrażliwe na zmiany klimatu i zanieczyszczenia powietrza.
Dlaczego limba stała się symbolem Tatr
Limba symbolizuje Tatry dzięki swojej długowieczności, odporności i majestatycznemu pokrojowi. Dawni mieszkańcy Podhala traktowali ją jako drzewo „strażnicze”, bo rosła tam, gdzie człowiek nie docierał. Chroniła stoki przed erozją i lawinami. Jej obecność świadczyła o czystości powietrza i stabilności górskiej przyrody.
W kulturze ludowej limba pojawia się w podaniach o duchach gór i świętych miejscach. Drewno limy było wykorzystywane do wytwarzania mebli, które odznaczały się wyjątkowym pięknem i trwałością. Od nazwy limby powstały niektóre miejsca w Tatrach, np. Limbowe w Dolinie Jaworzynka.
Jak rozpoznać limbę w terenie
Najpewniejszy sposób rozpoznania limby to policzenie igieł w pęczku – zawsze jest ich pięć. Warto też zwrócić uwagę na:
- gęstą, wąską koronę, często wyrastającą niemal od ziemi,
- brak pomarańczowego zabarwienia kory,
- ciemnozielone, krótkie igły trzymające się na pędach 4–5 lat,
- charakterystyczne, duże szyszki, dojrzewające długo i nie otwierające się samoczynnie.
Młode limby w ogrodach są zwarte i rosną bardzo wolno, co odróżnia je od szybko pędzącej sosny zwyczajnej.
